JR DSX9

Yazan: Güneş AYDIN

 Merhaba, bu bölümde sizlerle JR DSX9 kumandamın helikopter için ayar menülerini ve kumandanın kullanımından bahsededğim. Menü açıklamalarını da mneüleri tanıtırken yazacağım. JR ın imal ettiği 9 kanal kumandalardan 2.4GHz de yayın yapan kumandası DSX9 ve DSX9 limited edition dır. Benim sahip olduğum ise limited edition versiyonudur. Limited versiyonun normal olandan tek kayda değer farkı ekran arkasında ışık vardır. Onun dışındaki farklar daha görseldir (kasa rengi gibi) Ancak yeni imal edilen DSX9 larda (normal versiyonlarda) da artık arka ışık de genelinde gelmektedir. JR kumandaların hoşuma giden bir özelliğide bu kumandalar ile spektrum alıcıda kullanılabiliyor olması. Alıcı seçerken kumandanızın DSM2 mi DSMJ mi olduğuna dikkat etmeyi unutmayın. Kumanda ışığı ise, herhangi bir tuşa bastığınızda yanıyor ancak belli bir süre beklediğinizde sönüyor.

Menülere girmeden önce kumanda ile alıcıyı BIND etmeniz gerekiyor. Bunun için kumandanız kapalı iken, alıcıya BIND PLUG ı ilgili kanala takın ve alıcınıza güç verin. Alıcı ışıkları hızlı bir sekilde yanıp sönecektir. Bu şekilde iken kumandanın arkasında module kısmındaki düğmeye basılı tutarak kumandanızı açın. Belli bir süre sonra (yaklaşık 3-4sn) alıcı ile kumanda eşleşecektir ve alıcnız üzerindeki ışıklar sürekli yanar hale gelecektir. Bu işlemden sonra alıcınızın gücünü kesin, kumandanızı kapatın, BIND PLUG ı çıkartın ve sonra stnadart olarak modelinizi ve kumandanızı kullanın. DSX9 da eğerki alıcının gücünü kumanda açıkken kesip tekrar verirseniz ışıklar yanıp sönecektir, bu size kumandayı bu işlem sırasında kapatmadığınızı bildirir. Alıcınızın gücünü kestikten sonra kumandayıda kapatmanızını öneririm. Tekrar alıcıya güç verirken önce kumandayı sonra alıcya güç verin.

DSX9 da SYSTEM MENU ve FUNCTION MENU olmak üzere 2 temel menü vardır. Ayar menüleri bu ana menüler altında yer alırlar. SYSTEM MENU altında model seçimi, model resetleme, kumanda modları, switch atamaları, model transferi gibi kritik ayarlar mevcuttur. FURNCTION MENU altında ise seçtiğiniz modele ait ayarlar yani servo ayarları, dual rateler, sub trimler gyro, governor ayarları gibi ayarlar mevcuttur.

Öncelikle kumandanın genel görünümünü ve kullanımını ayar menüleridne gezerken kullanılacak tuşlardan bahsedeyim.

MENÜ TUŞLARI

ENT: Bu tuş SYSTEM MENU’ye girmek için kullanılıyor. Onun haricinde FUNCTION MENU’de iken ana ekrana dönmeye yarıyor. Ana ekran da iken ENT tuşuna basarsanız, en son ayar yapmakta olduğunuz menüye geri dönüyorsunuz.

LIST: Bu tuş ana ekranda iken basıldığında FUNCTION MENU’ye gidiyor.

CLR: Bu tuş da mevcut ayarı resetlemeye yarıyor. Örneğin stnadart yüzde %100 iken bunu değiştirip %55 yaparsak, menü altındaiken basıldığıdna %55 den tekrar %100 e getiriyor.

4. TUŞ: Bu tuş da farklı atamalar yapılıyor. Farklı menülerde farklı görevleri olabiliyor. Bazı menülerde de kullanılmıyor. Genellikle “YES NO” gibi seçimlerde opsiyon olarak kullanılabiliyor. Ana ekranda iken eğer timer eklediyseniz bu tuş timerı başlatıyor.

DIAL: Bu tuş ayar menüleri içersinde gezinmeyi ve tıklantığında menülere girmeyi sağlıyor. Ana ekranda iken sağa sola oynatıldığında LIST tuşu gibi de kullanılabliyor. Aynı zamanda ana ekranda iken yine sağa sola oynatıldığında ekran kontrastını ayarlamada da kullanılıyor.

Şimdi ayar menülerini ve menü içeriklerinden bahsedeyim.

MENÜLER

SYSTEM MENU: Bu menüye girebilmek için kumandanız kapalı iken, ENT tuşuna basılı tutarken kumandanızı açın. Karşınıza system menü gelecektir. Bu menü açıkken kumanda yayın yapmaz. Module kapalıdır. Aşağıda gördüğünüz gibi module ışığı yanmıyor.

SYSTEM MENU altındaki menüler,

·     INFO-DISP

·     Model SEL

·     MDL Name

·     Type SEL

·     MDL Reset

·     TRANSFER

·     TRIM STEP

·     DeviceSEL

·     SWASH TYP

·     STICK MOD

·     STICK Dir

INFO-DISP: Bu aslında tam bir menü değil. Bu yazıya tıklatığınız zaman ana ekrana gidiyor.

Model SEL: Bu menüde 2 fonksiyon var. Bunlar model seçimi ve model kopyalanması. DSX9 un 30 tane model hafızası vardır. Bu menü ile modeller arasında geçiş yapabiliyorsunuz. Aynı zamanda model kopyalama işlemide yapılabiliyor. Kopyalamaya geldiğinizde, kopyalayacağınız modeli ve kopyalamak istediğimiz modelini seçiyorsunuz ve copy diyince kopyalama başlıyor.

MDL Name: Bu menü de modelinize isim verebiliyorsunuz.

Type SEL: Bu menüde modleinizin helikopter, uçak yada planör olduğunu seçiyorsunuz. Bu seçime göre FUNCTION MENU altındaki menüler değişiyor.

MDL Reset: Bu menü ise modelinizin ayarlarını resetliyor. Menüye girip RES dediğinizde size YES yada NO diye seçenk sunuyor. Seçiminize göre modeliniz resetleniyor. Burada daha önce söylediğim 4. TUŞ aktif oluyor.

TRIM STEP: Bu menü ile trimlerin kaç birim hareket edeceğini ayarlayabiliyorsunuz.

Device SEL: Bu menü ile bazı komutların hangi switchlere atanmasını ayarlıyorsunuz. Yada 9 kanaldan hangisinin ne çıkış vereceğiniz ayarlayabiliyorsunuz. Örneğin GEAR kanalına governor bağladığımızda GEAR çıkışını GOV olarak değiştirmemeiz gerekiyor. Gyro için ise bu işlem FUNCTION MENU altından yapılıyor. FUNCTION MENU deki gyro senes menüsünü INH den aktif hale getirdiğiniz zaman Device SEL menüsünde AUX2 çıkışı GYR olarak değişiyor.

SWASH TYP: Bu menü de modelinizin swashplate tipini belirliyorsunuz. DSX9 datoplam 6 tip swashplate vardır. Tek servo (stnadart olarka bu geliyor.), 2 servolu 180 derece swash, 3 servolu 120 derece swash, 3 servolu 140 derece swash, 3 servolu 90 derece swash, 4 servolu 90 derece swash olmak üzere 6 tip swashplate vardır. Modelinize uygun olanı seçip kullanabilirsiniz. T-rex modelleri için 3 servolu 120 derece swash seçmek gerekmektedir.

STICK MOD: Bu menü ise kumanda modlarını değiştirmenize yarar. Kumandalar 4 modda olabilirler. Bu modlar ülkeden ükleye değişir. Türkiye’de mode 2 kumanda kullanmaktayız. Mod1 yada farklı bir mod kullanmak istediğinizde ilgili değişikliği bu menüden yaptıktan sonda kumandanın arkasından stikler ile ilgili değişikliği yapabilirsiniz (gaz kolunu sağ stick e almak gibi).

STICK Dir: Bu menüde ise modelin gaz servosunun normal yada ters olasını ayarlıyorsunuz. Bu ayar reverse mensünden farklı olan bir ayardır. Standart geldiği şekilde kalması uygundur.

FUNCTION MENU: Bu ana menü de ise modelinizin servo ayarları, dual rate ler, gyro ve governor ayarları gibi model üzerindeki ekipmanlara ait ayarlar mevcuttur. DSX9 da genellikle bazı ayarlar (dual rate ler yada gyro ayarları govenor ayarı gibi ayarlar) idle up switchler ile mixlidir. Yazının devamını okurken bu bilgiyi de düşünerek okumanızda fayda var. FUNCTION MENU içerikleri aşaıdaki gibidir. Bu menüye kumandayı direk olarak açınca görüyoruz. Kumandayı direk açınca karşınıza ana ekran geliyor. Bu ekranda iken LIST tuşuna basarak menüye girebiliyorsunuz.

FUNCTION MENU altındaki menüler,

·         D/R & EXP

·         REV. SW

·         Sub Trim

·         TRVL ADJ.

·         Swash Mix

·         THRO Hold

·         THRO CURV

·         PIT. CURV

·         REVO Mix.

·         GYRO SENS

·         MIX => THRO

·         GOVERNOR

·         PROG. Mix1-2-3-4-5-6

·         Trainer

·         TIMER

·         MONITOR

·         THRO TRIM

Bu menü içeriği kullandığınzı modelin swashplate yapısına göre değişebilir. Daha önceden de söylediğim gibi GOVERNOR menüsü SYSTEM MENU den aktif ettiğiniz sürece bu menüye gelimektedir.

D/R & EXP: Bu menü de modelinizin servo çıkışlarını değiştirebilirsiniz. Bu çıkışları eğriselleştirebiliriniz. Servo çıkışlarını değiştirmez bu menü. Servo çıkışlarının nasıl değiştirğini değiştirir. Yani ilk başta doğrusal olan servo çıkışlaırnı eğriselleştrebilirisniz. Servo çıkışlarını ilgili kontrol için grafiksel olarak görebiliyoruz.

REV. SW: Bu menü servo çıkışların düz yada ters çalışmasını değiştiren menüdür.

Sub Trim: Bu menü de her bir servonun ayrı ayrı trimini belirlediğiniz menüdür. Normal trimden farklıdır. Normal trimlerde tüm komuta trim verirsiniz. Örneğin aileron komutu için trim verdiğinizde birbirine mixlenmiş 2 servo birden trim alırken, bu menüde ilgili kanala bağlı tek bir servo trim alır.

TRVL ADJ.: Bu menü ise servo çıkışlarının limitlerini değiştirdiğiniz menüdür. Bu çıkışları üst ve alt noktalar için farklı ayarlayabilirsiniz.  Futaba kumandalardaki END POINT menüsünün karşılığıdır.

Swash Mix: Bu menü ise swashplate mixlenmiş kontrollerin çıkışlarını değiştirdiğiniz menüdür. Travel adjusment menüsünün mixli hali gibi düşünebiliriz. Buradaki limitleme işlemi simetriktir. Üst ve alt noktalar için ayrı ayrı limit veremeyiz. Örneğin ilk ayar aşamasında maksimum pozitif açıda servolarda zorlanma var ise buradan kısarak giderilebilir. Yada 3D için cyclic komutlarının çıkışlarını arttırmak için aileron ve elevator çıkışlarını arttırabilirisniz. Bu menü aynı zamanda tüm hareketi tersine çevirmeye de yarar. Örneğin sağ komutu verdiğiniz swashplate sola yatıyorsa bu menüden + olan yüzdeleri – olarak değiştirip kontrolü tersine çevirebilirsniz.

THRO Hold: Bu menü daha çok yakıtlı modellerde efektif olarak kullandığımız bir menüdür. Bu menü ile motoru rölanti devine direk olarak alabiliriz. Bu şekilde iken pitch kontrolümüz yine vardır. Genellikle otorotasyon yaparken bu switchi kullanırız. Device select menüsünde standart olarak sol alttaki “hold switch” diye tanımlanan switch e programlı olarak gelir. Ben daha rahat olarak sol üstteki switch i tercih ediyorum.

THRO CURV.: Bu menü ise modelinizin gaz çıkışlarını kontrol ettiğiniz menüdür. Gaz eğrisini her uçuş mode için bu menüden girebilirsiniz. Stunt modları (Idle up) kullanmayan kullanıcılar için throttle curve normal mod değerleirnizi stunt 1 ve stunt 2 için aynı yapın ki yanlışlıkla eliniz switch e çarpsa bile uçuş modu değişmesin. Bu kontrol için atanmış switch sağ üst switch tir. İstenirse 2 tane stunt moddan 4 tane stunt mode çıkartılablir. Bunun için device select menüsü kullanılmalıdır. Ekstra stunt modu için de switch atama işlemi device select menüsü üzerinden yapılmaktadır. DSX9 da 7 noktalı throttle curve yapabiliyoruz. Aynı zamanda, çıkışları EXP tuşu ile eğriselleştirebiliyoruz. Bu EXP yani exponential özelliği ile grafikteki kırıklı noktalar olmuyor. Eğerki ani değişimli bir gaz eğriniz var ise model birden fırlamıyor yada devri azalmıyor.

PIT. CURV: Bu menü de pal açıları çıkışlarını ayarladığınız menüdür. Çalışma mantığı ayar mantığı throttle curve menüsü ile aynıdır. Negatif yüzdeler olmadığı için, %50 yi 0 derece olarak kabul edip ayar işlemine başlamak lazım. Atıyorum -13 0 +13 gibipitch değerleri için -13 %0 a, 0 %50 ye, +13 de %100 e genk gelmektedir.

REVO. Mix: Bu menü eski modeller için gyro bulunmayan modeller için kullanılan bir menüdür. Gaz çıkışı ile kuyruk çıkışının mixlendiği menüdür.

GYRO SENS: Gyro hassasiyetini gördiğiniz menüdür. AUTO seçildiği zaman ilgili gyro çıkışı idle uplar ile mixlenir. RUD D/R seçildiğinde ise gyro hassasiyetleri arasında bu switch ile geçiş yapılabilir. Ancak bu switchi daha önceden de söyediğim gibi HOLD da da kullanabiliyoruz. Eğerki HOLD için bu switch i atadı isek gyro modunu AUTO da bırakmak lazım.

MIX => THRO: Bu menü ise mevcut verilen cyclic komutları ile beraber gaz ın da arttırıldığı yada azaltıldığı menüdür. Governor olmayan yakıtlı modellerde efektif olarak kuallanılabilir.

GOVERNOR: Bu menü ise governor değerini girdiğiniz menüdür. Idle up uçuş modları ile mixlidir. Her uçuş modu için farklı değerler haliyle her uçuş modu için farklı kafa hızı girebilirisniz.

PROG. Mix1-2-3-4-5-6: Bu menüler ise mix menüleridir. Mevut mixler dışında herhangi bir mixi yapabileceğiniz menüdür. Örneğin retract kullanıyorsanız gaz kolu ile retract servosunu mixleyip iniş esnasında iniş takımlarının belli gaz seviyesi altında açılmasını sağlayabilirsiniz.

Trainer: Bu menü ise 2 kumandayı birbirine bağladığınzda, öğrenci olark kumandaya hangi kontrolleri vereceğiniz ile ilgili menüdür.

TIMER: Modeliniz uçuş süresini girdiğiniz buna alarm atadığınız menüdür.

MONITOR: Anlık servo çıkışlarını gördüğünüz menüdür. Aynı zamanda anlım trimleride bu menü üzerinden görebilirisniz.

THRO TRIM: Bu menü ile gaz kolu triminin nasıl değişeceğiniz ayarlayabilirisniz. Örneğin, gaz trimini aşağı yöne basılı tutup bekledikten sonra tek ileri itiş ile en son ki trim konumuna getirebilirisniz. Bu özellik özellikle yakıtlı modeller için efektif olarak kullanılabilir. Motopr rölantide iken bu trimi en alta indirip motor stop ettikten sonra tek ileri itiş ile eski trim pozisyonuna geri getirebiliriz.