ALIGN T-REX 450SE V2

Yazan:  Güneş Aydın

Merhaba RC helikopter tutkunları. Dergimizin bu sayısında sizlerle T-rex 450 SE V2 modelini inceleyeceğiz. T-rex 450 SE V2 modeli ARF bir modeldir (%80 montajlı). Yani elektronik ekipman seçimi tamamen pilota ve pilotun uçuş karakteristiğine kalmıştır. Her türlü ayarı pilotun kendisi yapar ve bu şekilde kendi uçuş karakteristiğini oluşturur. Model T-rex 450 modelinin şu ana kadar gelmiş geçmiş en gelişmiş versiyonudur. Ana rotoru tamamen metaldir.Gövdesi karbon-fiberdir. Kuyruk aktarması kayışlı ve kuyruk rotoru da tamamen metaldir. Kuyruk borusu pilota bağlı olarak karbon-fiber yada alüminyumdur. Standart gelen kutuda alüminyum kuyruk borusu gelmektedir. Benim tavsiyem de alüminyum kuyruk borusudur. Çünkü olası bir kırımda alüminyum daha rahat büküldüğünden dolayı enerji kuyruk borusunda boşalmış olur. Ayrıca karbon-fiber kuyruk borusunun dışı daha kaygan olduğundan bazı durumlarda kuyruk rotoruna yada gövdeye tam oturmuyor yani kaymalar yapabiliyor. Bu kaymayı engellemek için değişik yollar var mesela kuyruk borusuna teflon bant sarmak gibi.

 Teknik özellikler:

●Uzunluk:660mm

●Yükseklik:230mm

●Ana pal uzunluğu:315-335mm

●Ana rotor çapı:700mm

●Kuyruk rotoru çapı:150mm

●Motor dişli sayısı:12T/13T

●Ana dişli sayısı:150T

●Kayış dişli sayısı:106T

●Kuyruk dişli sayısı:25T

●Ağırlık(palsiz):450g

●Uçuş ağırlığı (yaklaşık)730~760g

T-rex 450 SE V2 nin diğer T-rex 450 lere göre artıları:

Montaj aşaması:

Model %80 montajlı olarak gelmektedir. Yani bu demek oluyor ki, ana rotor kuyruk rotoru gövdenin bir kısmının kaba montajı yapılmış. Modelin kullanım kılavuzu çok güzel yazılmış her parça net bir şekilde görülüp montajı yapılabiliyor. Benim söyleyeceğim birkaç ufak tavsiye var. Ana rotor ve kuyruk rotoru ne kadar montajlı gelirse gelsin. Rotoru dağıtıp vidalardaki treadlock ları kontrol etmek lazım. Daha doğrusu treadlock lamak lazım. Treadlock olarak tavsiyem ise Zap markasının mavi treadlock ıdır. Ana gövdenin montajını yaparken de treadlock kullanın. Bazı yerlerde kırmızı treadlocka da ihtiyaç duyulabiliyor ama kutudan çıktığındaki gibi direk montaj yapıyorsanız kırmızı treadlocka ihtiyac duyacağınızı zannetmiyorum. Mesela kayışı ana gövdeye bağlayan dişli de bir hasar olduğunda ve bu parça değişecek ise. Kayışa bağlanan ufak dişli ile ufak shaft ve ana dişli ile temas eden dişli ayrı ayrı geliyor. Ufak dişli ile ufak shaft ı kırmızı treadlock ile yapıştırmanız gerek. Tüm vidalar ile işiniz bittikten sonra kitapçıktaki yönergelere göre montaja devam edin. Modeli kaba olarak ortaya çıkartın. Asıl iş bunda sonrası zaten.

Elektronik ekipman yerleşimi:

Elektronik ekipman yerleşimi de yine pilota bırakılmış. Ama tabi bazı beli başlı parçaların yeri sabittir. Mesela servolar. Gyro yerle- şimi de pilota bağlı ister üste ister alta yerleştirme olanağınız var. V2 de alt taraf uygun görünüyor ama isterseniz üste de yerleştire- bilirsiniz. Benim tavsiyem alta yerleştirilmesi. Olası bir kaza esnasında paller katlanıp gyroyu ortadan 2 ye ayırabilir bu yüzden alta yerleştirilmesinde fayda var. Alıcı, ESC ve pil yerleşimi pilota bağlı. Daha öncede dediğim gibi bence pil üstte ESC altta alıcı arkada şeklinde bir yerleşim yapılabilir. ESC ön altta iken soğutma daha yi oluyor. Elektronik ekipmanları yerleştirirken dikkat edeceğiniz diğer bir nokta ise kabloların mümkün mertebe hareketli ekipmanlardan uzak kalması özellikle dişlilerden. Bu yüzden gövde üzerin- de kablo bağı geçirmenizi sağlayan delikler var. Servoların kablolarını alıcıya götürürken bu delikler sayesinde kabloları sabitleyin. Servoları yerleştirirken gövde ile rotoru ve kuyruk kısmını ayırın. Bu şekilde iken servoların yerlerine girişleri daha kolay oluyor. Tavsiye edeceğim cyclic servoları hi-tech hs-65mg. Bu servolar adeta 450 sınıf modeller için yapılmış. T-rex in kasasına tam oturuyor. Ancak şöyle bir problem var. Servo tam oturduğu için kabloyu geçiremiyorsunuz. Ben bu yüzden servonun alt kapağını çıkarttım çıkarttım ve kabloyu o şekilde geçirerek servonun alt kapağını kapattım. Ekipmanların alıcıya bağlanma şekli ise, sol ön servo 6, sağ ön servo 1, arka servo 2, gyro gain kanalı 5, gyro rudder kanalı 4 ve ESC 3. kanala bağlanmalıdır. Diğer önemli konu ise kayışın kuyruk borusu içindeki dönüşüdür. Eğer ki ters yöne çevirirseniz kuyruk ters dönecektir. Buna göre da tüm rudder ayarı ve gyro ayarı değişecektir. Yani standart dışı bir ayar ile uçmak zorunda kalacaksınız. Burada dikkat edeceğiniz nokta şu: önce tail boom içinde kalınca bir ip geçirin. Sonrasında o ipe kayışı bağlayın. İpi içeri saldığınız gibi çıkarttığınızda kayış tam düz olmalıdır. Tabi emin olmak için ışık altında bakarak kontrol edin. Benim bahsettiğim dönme olayı şu: dikkat ederseniz frame tarafında kayış dikey, kuyruk tarafında ise, yataydır. Bu da kayışın tail boom içerisinde 90 derece dönmesi demektir. Bu dönüşü kitapçıktan çok iyi inceleyerek dikkatlice yapın. Diğer önemli nokta ise kayış gerginliği: kayışı çok germeyin, çok da gevşek bırak- mayın. 1.5 luk allen ile frame tarafından kayışı ileri ittirdiği- nizde %50 boşluğu geçmiyor ise kayış gerginliğiniz iyidir. Bu durum tabi sıcaklık koşullarına göre değişebilir. Sıcak havada uçuş yapacaksanız kayışı biraz daha gerin genleşme ihtimaline karşı tabi normal zamanda uçarken de sürtünmeden dolayı kayışın sıcaklığının biraz olsun artacağını unutmayın. Diğer bir vurgulamak istediğim nokta ise pinion ile ana dişli arasındaki mesafe, pinion ile ana dişliyi asla tam birbirine yapıştırmayın aksi halde verim almazsınız motoru, ESC yi ve pili çok zorlamış olursunuz. Pinion ile ana dişli arasına bir parça A4 kağıdı koyarak birbirine tam sıkıştırın ve motoru bu şekilde iken vidalayıp sabitleyin. Ana dişliyi el ile çevirdiğinizde A4 kağıdı çıkartın. Aradaki bu boşluk ideal boşluktur.

Ayar aşaması:

Ayarları kendi kumandam olan Futaba 7C ye göre anlatacağım. Ayar yaparken güvenlik açısından ESC kanalını alıcıdan çekin, modelin pilini kullanmayın ve alıcı pilini kullanarak ayar yapın. Yada alıcı piliniz yok ise motor ESC bağlantılarını kesin modelin pilini yine ESC ye bağlayın. İlk ayar modelin swashplate tipinin seçilmesidir. T-rex 450 SE V2 120 derece CCPM swashplate kullanmaktadır. Futaba 7C de HR3 seçilmeli swashplate tipi olarak. Sonrasında servoların mekanik olarak orta noktasını bulun. Yani servonun başını en sağa ve en sola getirin eğer en son ve en baş noktaları simetrik değil ise servo başını söküp ortalayın. Daha sonra ise servoların reverse olup olmamasını kontrol edin. Swashplate tipi 120 derece olduğundan servolar mixli olarak çalışmaktadır. Ama ilk servo reverse ayarına bakerken durumu servo servo incelemeniz gerekecektir. Olması gereken servo hareketleri şu şekildedir, ileri elevator komutu: ön 2 servo aşağı arka servo yukarı, geri elevator komutu: ön 2 servo yukarı arka servo aşağı, sağ aileron komutu: sağ servo aşağı sol servo yukarı arka servo hareketsiz, Sol aileron komutu: sol servo aşağı, sağ servo yukarı, arka servo hareketsiz olmalıdır. Kumandadan bu hareketleri yaptığınızda yazdığım gibi tepki almıyorsanız hangi servo ters çalışıyor ise bağlı olduğu kanalı reverse edin. Bu işlemi her servo için yapın. Servo servo reverse olayına baktıktan sonra hareketlerin ters olup olmamasına bakın yani mix hatalarına. Eğer ileri elevator verdiğinizde tam ters hareket alıyor iseniz, swash menü- sünden +50 olan ELE değerini -50 ye getirin. Bu kontrolü rudder hariç tüm kontroller için yapın. Sonra ise servoların ince ayarı var. Yani tam orta noktasını bulma ayarı diğer bir deyişle servo kafasının 90 derece olması. Bunu da sub-trim menüsünden yapacaksınız. Her servo için ilgili kanala gidip orta noktayı bulana kadar sub-trim deki değerleri +-120 arasında değiştirin. Ama ilk bahsettiğim mekanik orta nokta bulma işini yapmış olmanız gerek. Bu şekilde kaba ayarı yapmış oluyorsunuz. Sub-trim ile ince ayarı. İnce ayarın kesinliğini swashplate leveler denilen aleti kullanarak da yapabilirsiniz. Uçuş karakteristiğinizi ve modelin agresifliğini ayarlama için swash menüsündeki değerleri değiştirebilir yada servo end-point leri ile oynayabilirsiniz. Bu ayarları yaptığınızda modelin tüm servo ayarları bitmiş olacaktır. Sonra ESC ayarları var. Align REC-BL35X ESC’nin stok ayarları bence yeterli. Ama şu var ayar yaparken ESC kanalını sökmüştük ESC kanalını taktığınızda kanalın reverse edilmesi gerekebilir. Bu nu da şöyle anlayabilirsiniz. Gaz kolu en altta iken modelin pilini taktığınız da ESC ayar menüsüne giriyor ise ESC nin bağlı olduğu kanal ters demektir. Yani gaz en altta olduğu halde bile aslında en son gazda demektir. ESC kanalını reverse ettiğinizde bu durum ortadan kalkacaktır. Sonra pitch-curve ve throttle curve ayarları var Yine uçuş karakteristiğinize göre farklı pitch ve throttle curve değerleri kullanabilirsiniz. Benim tavsiyem yüksek rotor hızından yana. Çünkü rotor hızı arttıkça model havada daha iyi asılı kalabiliyor. Ancak bu durum uçuş sürenizi kısaltabilir. İlk kez 450 kasa model kullanacaksanız orta-yüksek rotor hızı ile kullanabilirsiniz. Sayfanın en altında örnek pitch ve throttle curve değerleri ve 430XL motor için hangi noktalarda kaç rpm hız elde ettiğinizi gösteren grafikler vardır. Pitch curve ayarını yaparken sınır noktaları +-11 derece olsun. 0 derece acıyı %50 olarak kabul edip ona göre araları paylaştırın +-11 derece için her bir derece yaklaşık %4.5 luk bir % ye tekabül etmektedir. Bu ayarları da bitirdikten sonra gyro ve rudder ayrı var. Gyro ayarını yaparken ilk olarak kanalların doğru olup olmadığını kontrol edin. Nasıl kontrol edeceğiniz ise şu şekilde: Head lock modda iken belli bir hassasiyet değeri girin. Helikopterin palleri çıkık iken motoru %50 gibi bir değerde çalıştırın. Kuyruk palleri takılı olsun. Heli- kopter elinizde iken sağa sola oynatın (rudder hareketi gibi) eğer sizin verdiğiniz kuvvete karşı geliyor ise gyro reverse edilmemelidir. Sizin verdiğiniz hareketi destekleyecek yönde ise, reverse edin. Rudder ayarını ise şu şekilde yapın. Servo başı 90 derece iken gyro yu rate moda getirin. Rate modda iken ve alıcı pili takılı iken servoyu tail boom üzerinde oynatarak kuyruk pitchini ayarlayan parçayı kuyruk shaftı üzerinde tam ortalanmasını sağlayın. Gyro hassasiyetini ise önce head lock mod sonra rate mod için yapın. Helikopterin pili takın ve hover yapın. Hoverda iken ani yükselişler yapın kuyrukta kaçma var ise gyro hassasiyetini arttırın. Eğer kuyruk titreme yapıyor ise gyro hassasiyetini azaltın. Rate mod için de aynı şekilde ayar yapın. Gyro ayarı da bittikten sonra modeli kişiselleştirebilirsiniz. İsteğe bağlı ayarları yapabilirsiniz. Dual/triple rate, exponential, offset, idle 1, idle2 gibi ayarlar.

Align 430XL Brushless motor incelemesi:

Align firmasının T-rex 450 SE V2 ile birlikte yaptığı bu motor 3700KV değerindedir. Şu an align’ın en iyi 450 sınıf motoru budur. Bu motordan sonra 430X çıktı 4050KV değerinde ama motorun gücü 430XL den daha az olduğu için 430XL hala en iyi konumda. Motor giriş gerilimi olarak 7.4V – 14.8V aralığında çalışmaktadır. (2-4 cell li-po) maksimum sürekli bastığı akım 35A dir. 350watt gücündedir. 3.17mm shaftı vardır. 11–12–13–14-15T pinionlar ile kullanılabilir. İlk uçuşlar için 11-12T idealdir. Ufak scale uçuşlar için 13T idealdir. 3D uçuşlarda ise 15T ye kadar çıkılabilir. Outrunner bir motordur. Dışında bir kasa ile diğer outrunner motorlara göre dönen kısım koruma altındadır. Soğutma sistemi olarak dışarı hava üfleyen bir fan sistemi vardır. 70g ağırlığındadır. 3700KV değeri ile 11.1V altında motor hızı 36963rpm e kadar çıkmaktadır. Verimi %90 ın üzerindedir. Hesaplarda garanti olsun diye en az değer olan %90 kullanıyorum.

Align REC-BL35X ESC incelemesi:

Bu ESC de T-rex 450 SE V2 ile birlikte çıkan yeni bir ESC dir. 35A lik bir ESC dir. Governor mod içermektedir. 2-3-4cell li-po lar ile kullanılabilir. 6V BEC ünitesine sahiptir. Ancak cyclic servolarını da digital tercih ettiğinizde BEC yetmemektedir. Harici BEC e ihtiyaç duyuluyor. Cut-off gerilimi, motor kutup seçimi, governor mode seçimi, motor hızı başlangıcı seçimi, motor freni gibi ayar menüsü bulunmaktadır. Ayar menüsü kontrolü şu şekilde: gaz kolunu ful ileri itin, ESC ayar moduna girmektedir. ESC den gelen biplere göre gaz kolunu ortaya getirerek alt menüye girin. Ful orta en alt olmak üzere seçiminizi yapım menüden çıkın. Ayarlarınız kaydedilmiş olacaktır. “Aircraft locator” özelliği vardır. Yani model pilottan uzak bir noktaya düştüğünde yada herhangi bir acil durumda kumandayı kapattığınızda ESC sinyal alamayıp motoru yüksek sesle bipletmeye başlayacaktır. Sizde sese göre modelin yerini tespit edebilirsiniz.

Örnek Throttle curve değerleri:

430XL motor için yukarıdaki throttle curve değerlerine göre rotor hızı değerleri: (13T pinion 150T ana dişli)